Zaza Geo, Zaza halkının binlerce yıllık yaşam izlerini, coğrafi isimlerini ve yerel hafızasını dijital bir platformda kayıt altına almak amacıyla hayata geçirilmiş bir toponim (yer adı) projesidir. Türkiye’nin üçüncü büyük dili olan Zazaca, maalesef UNESCO tarafından "tehlike altındaki diller" kategorisinde sınıflandırılmaktadır. Bir dili yaşatan en önemli unsurlardan biri, o dilin coğrafyayla olan bağıdır. Köy, yayla, mezra, dere ve hatta tek bir kayanın ismi bile o bölgenin tarihini, inancını ve doğayla kurduğu ilişkiyi anlatır. Resmi isimlerin gölgesinde kalan bu orijinal adlar, yaşlı kuşakların vefatıyla birlikte silinme riski taşımaktadır.

Yer adları tüm dünyada olduğu gibi, dilimiz Zazaca için de benzersiz bir linguistik hazine sağlamaktadır. Halkımız yüzlerce yıl önce bir yeri adlandırdığında caba nasıl bir mantıktan haraket etti; yer adlandırmalarının arkasında ne gibi bir felsefe yatmaktaydı? Uzak bir geçmişten günümüze ulaşan yer adları bize bu tür konularda oldukça zengin bir bilgi kaynağı sağlamaktadır.

Yer adlarının bir diğer önemli fonksiyonu da, dilimizin en organik söz ve yapı dağarcığını içinde barındırıyor olmalarıdır. Zira yer adları yoğun biçimde eril/dişil isim ve sıfat tamlamaları, yer yön edatları ve yapım ekleri içermekte ve bu yönüyle dilimizin yapısı hakkında çok önemli örneklemler sağlamaktadır.

Kuşkusuz Zazaca yer adları aracılığıyla çeşitli tarihsel bilgi ve hikayelere de ulaşabilmekteyiz. “Çala Talana” veya “Mezela Wa u Bıray” gibi yer isimleri bize, söz konusu bölgelerde, yere ismini verecek kadar ciddi birtakım olayların yaşandığını anlatmaktadır.

İşte Zaza Geo projesini, üzerine ölü toprağı serpilmiş tarihsel kültürel mirasımızı gün ışığına çıkarmak ve derleyip toplayarak koruma altına almak üzere planladık. Bu projenin amaçlarını kısaca özetlemek gerekirse, şunları yapmayı hedefliyoruz:

• Zazaca yer isimlerini orijinal telaffuzları ve konumlarıyla arşivlemek,
• Kullanıcı katılımıyla (crowdsourcing) yaşayan bir veri tabanı oluşturmak,
• Dil bilimcilere, tarihçilere ve araştırmacılara doğru veri sunmak,
• Zaza kültür mirasını dijital haritalar üzerinden küresel erişime açmak,

Hiç kuşku yok ki, projenin başarısı için, çok farklı yerlerde yaşamakta olan halkımızın projeye aktif şekilde dahil olması ve herkesin kendi coğrafyasındaki yer isimlerini titizlikle sisteme girmesi gerekmektedir. Zazaca Yer Adları veri tabanında toplanacak bilgiler arttıkça bu bilgileri çok farklı şekillerde kullanabileceğiz. Ayrıca bu projeye başka yan kültürel projeler bağlamak için de çalışmalarımız devam ediyor.

Zaza Geo projesi Cemal Atila yönetiminde, Zaza Kültür Merkezi bünyesinde yürütülmektedir. Soru ve önerileriniz için: cemal.zkm@gmail.com

Zaza Geo projesini tasarlarken, herkesin kolayca veri inceleyebileceği ve veri ekleyebileceği basit yapıda ama işlevsel bir dijital platform kurmayı hedefledik. Çeşitli yazılım fonksiyonlarını Google haritaları ile birleştirdiğimiz bu platformda şimdilik aşağıdaki fonksiyonlar sunulmaktadır:

• Haritada keşif: Ana sayfadaki harita üzerinde gezinebilir, Zazaca yer isimlerini sarı renkte görürken, kırmızı ikonlara tıklayarak Zazaca ismi taşıyan yerin detaylarını ve eklenmişse fotoğrafını görebilirsiniz.
• Arama: Zazaca adını aradığınız bir yerin Türkçe adını, ilçe veya il bilgisini veya dağ, nehir, göl gibi coğrafi bir yerin adını arama çubuğuna yazarak hızlıca Zazaca adlara ulaşabilirsiniz.
• Detay Sayfası: Bir yerleşime tıkladığınızda açılan detay sayfasında, o yerin tarihçesi, varsa eski isimleri ve çevresindeki coğrafi yer isimlerini (dere, tepe, göl, yayla, çayır vb.) inceleyebilirsiniz.
• Veri Ekleme: "Yeni Yer Ekle" butonuna basarak, bildiğiniz yerleşim yerlerini veya coğrafi noktaları Zazaca isimleriyle haritada işaretleyerek veri tabanına ekleyebilirsiniz. Eklediğiniz herhangi bir veri editörümüz tarafından doğrulandıktan sonra veri tabanına eklenecek ve haritada görünecektir.
• Paylaşım: Zaza Geo projesinin yaygınlaşması, yer adlarının çeşitlenmesi ve doğrulanması için "Paylaş" butonlarını kullanarak verileri sosyal medyada paylaşabilirsiniz.
• İstatistik: Zaza Geo anasayfasında, an itibariyle girilen toplam yerleşim yeri sayısı, coğrafi detay sayısı ve bu verileri giren toplam kişi sayısı gibi istatistiki bilgiler de sunulmaktadır.

Zaza Geo veri tabanımızın bilimsel ve kültürel doğruluğunu korumak adına, veri girişi yaparken lütfen aşağıdaki ilkelere özen gösterelim:

1. Orijinal Telaffuz Esastır: Veri girerken ilgili yeri, orada yaşayan bölge halkının (özellikle yaşlıların) kullandığı orijinal Zazaca ismiyle girmeliyiz.

2. Konum Doğruluğu: Koordinat işaretlemesi yaparken haritayı yakınlaştırarak noktanın tam yerini bulmaya çalışmalıyız. Köy merkezleri veya spesifik coğrafi yapıları (çeşme, köprü, mevki) olabildiğince doğru/yakın işaretlemeliyiz.

3. Kaynak Belirtme: Bir yer eklerken, o yer hakkında varsa, bilginin kaynağını (sözlü gelenek, aile büyükleri, eski belgeler vb.) açıklama kısmına eklemeniz verinin güvenilirliğini artırır. Buna karşılık, doğruluğundan emin olmadığımız yer adlarını sisteme girmemeliyiz.

4. Özgün Olma: Zaza Geo bir Zaza Yer Adları projesidir. O yüzden, toplumların iç içe yaşadıkları yerlerde diğer dillerdeki yer adlarını sisteme girmemeliyiz. Girdiğimiz her Zazaca yer adının geçmişte veya bugün gerçekten var olduğundan emin olmalıyız.

5.Yazım Standardı: Zazaca yer adlarını girerken aşağıdaki standart Zazaca alfabesini kullanmalıyız:

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Êê, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Iı, İi, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Qq, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz

Her türlü soru, öneri ve düzeltme talebi için cemal.zkm@gmail.com adresi üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.